Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай № 27

2026 оны 05 дугаар Улаанбаатар

сарын 29-ний өдөр Дугаар 27 хот

Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай

Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1 дэх

хэсэг, 22 дугаар зүйлийн 22.3.6 дахь заалт, Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1 дэх хэсгийг үндэслэн Монгол Улсын Их Хурлаас ТОГТООХ нь:

1.Хог хаягдлын менежментийн санхүүжилтийн тогтолцоог

боловсронгуй болгох, хог хаягдлыг бууруулах, дахин боловсруулах, сэргээн ашиглах үйл ажиллагааг дэмжих эрх зүйн орчныг сайжруулах чиглэлээр дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхийг Монгол Улсын Засгийн газар /Н.Учрал/-т даалгасугай:

1/аж ахуйн нэгж, байгууллага үүсгэсэн хог хаягдлынхаа

хэмжээнд үндэслэн үйлчилгээний хураамж төлөх, “үүсгэгч төлөх, бохирдуулагч хариуцах” зарчимд суурилсан чөлөөт үнийн тогтолцоонд шилжих эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх;

2/үйлдвэрлэгч, импортлогчийн өргөтгөсөн хариуцлагын

тогтолцоог боловсронгуй болгож, хариуцах бүтээгдэхүүний жагсаалтыг шинэчлэх;

3/хуванцар, шилэн сав, лааз зэрэг дахивар нөөцөд

барьцаат буцаалтын үндэсний тогтолцоог судлан нэвтрүүлж, буцаан тушаасан иргэн, аж ахуйн нэгжид урамшуулал олгох механизмыг бүрдүүлэх;

4/айл өрх, аж ахуйн нэгж, байгууллагад хог хаягдлыг эх

үүсвэр дээр нь ангилан ялгах тогтолцоог нэвтрүүлж, ангилсан хог хаягдлыг тусгайлан цуглуулах, тээвэрлэх дэд бүтцийг хөгжүүлэх;

5/хог хаягдал үүсгэгч нь үйлчилгээний чанар, хүртээмж,

үр ашгийг харгалзан тээвэрлэгчийг өрсөлдөөний үндсэн дээр сонгох эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх;

6/хог хаягдлыг ангилах, дахин боловсруулах, хог

хаягдлаас бордоо, эрчим хүч, дулаан үйлдвэрлэх үйл ажиллагааг дэмжих, тоног төхөөрөмжийг татвар, гаалийн хөнгөлөлт, санхүүгийн урамшууллаар дэмжих цогц бодлогыг хэрэгжүүлэх;

7/төвлөрсөн хогийн цэгт дахин боловсруулах боломжтой

дахивар нөөц хүлээн авсан тохиолдолд тарифыг ялгавартай тогтоох, урамшууллын тогтолцоог бүрдүүлэх;

8/хог хаягдлыг цуглуулах, тээвэрлэх, булшлах үйл

ажиллагаанд төсвөөс олгож байгаа татаасыг үе шаттайгаар бууруулж, зардалд суурилсан төлбөрийн механизмыг нэвтрүүлэх;

9/хог хаягдлын үйлчилгээний хураамжийг эдийн засгийн

үр ашигтай байдлаар шинэчлэх, иргэдийн бүлэг, олон нийтийн оролцоонд суурилсан жишиг хөтөлбөр хэрэгжүүлэх;

10/авто зам дагуух түр буудаллах цэг, нийтийн эзэмшлийн

талбай, хамгаалалтын бүсэд хог хаягдлын менежментийг сайжруулах, хяналтын үр дүнтэй механизмыг бий болгох;

11/аюултай хог хаягдлын тооллого хийх, бүртгэл,

хяналтын нэгдсэн тогтолцоог бий болгох, эрсдэлд өртөх хүн амын судалгаа, шинжилгээ хийх, жагсаалтыг шинэчилж, уул уурхайн болон эмнэлгийн аюултай хог хаягдлыг тусгайлан зохицуулах асуудлыг судалж, шийдвэрлэх;

12/хог хаягдлын менежментийн талаарх салбарын яамд,

аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, Засаг даргын эрх, үүргийг тодорхой болгож, оролцогч талуудын үйл ажиллагааны уялдаа, зохицуулалтыг хангах нэгдсэн удирдлага, арга зүйн тогтолцоог бий болгох;

13/бүх шатны боловсролын сургалтын хөтөлбөрт хог

хаягдлын талаарх боловсрол, дадлыг төлөвшүүлэх агуулгыг тусган хэрэгжүүлэх.

2.Хог хаягдлын тухай хууль болон холбогдох хууль тогтоомжид

өөрчлөлт оруулах саналыг боловсруулан 2026 оны хаврын ээлжит чуулганы хугацаанд Монгол Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхийг Монгол Улсын Засгийн газар /Н.Учрал/-т даалгасугай.

3.Энэ тогтоолын хэрэгжилтийн явцыг 2027 оны намрын ээлжит

чуулганы хугацаанд багтаан Монгол Улсын Их Хуралд танилцуулахыг Монгол Улсын Засгийн газар /Н.Учрал/-т даалгасугай.

4.Энэ тогтоолын биелэлтэд хяналт тавьж ажиллахыг Монгол

Улсын Их Хурлын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо /Б.Бейсен/-нд даалгасугай.

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠯ

᠒᠐᠒᠖ ᠣᠨ ᠤ᠋ ᠐᠕ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠒᠙᠆ᠤ᠋ ᠡᠳᠦᠷ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠒᠗ ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠬᠣᠲᠠ

ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤ᠋ᠨ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠲᠤ ᠴᠢᢉᠯᠡᠯ ᠥᢉᢈᠦ ᠲᠤᠬᠠᠢ

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠕ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠵᠦᠶᠢᠯ ᠦ᠋ᠨ ᠕᠂᠑ ᠳ᠋ᠡᢈᠢ ᢈᠡᠰᠡᢉ᠂ ᠒᠒ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠵᠦᠶᠢᠯ ᠦ᠋ᠨ ᠒᠒᠂᠓᠂᠖ ᠳ᠋ᠠᢈᠢ ᠵᠢᠭᠠᠯᠲᠠ᠂

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᢈᠢᠨ᠋ᠠᠯᠲᠠ ᠰᠢᠯᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠑᠐ ᠳ᠋ᠤᠭᠠᠷ ᠵᠦᠶᠢᠯ ᠦ᠋ᠨ ᠑᠐᠂᠑ ᠳ᠋ᠡᢈᠢ ᢈᠡᠰᠡᢉ ᠢ᠋ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠯᠡᠨ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ

ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠬᠤ ᠨᠢ:

᠑᠂ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠧᠨ᠋ᠧᠵᠮᠧᠨ᠋ᠲ ᠦ᠋ᠨ ᠰᠠᠩᢈᠦᠵᠢᠯᠲᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠩᠭᠤᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠬᠤ᠂ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠪᠠᠭᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᠳᠠᢈᠢᠨ

ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᠰᠡᠷᢉᠦᢉᠡᠨ ᠠᠰᠢᠭᠯᠠᠬᠤ ᠤᠶᠢᠯᠡ ᠠᠵᠢᠯᠯᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠳᠡᠮᠵᠢᢈᠦ ᠡᠷᢈᠡ ᠵᠦᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠴᠢᠨ ᠢ᠋ ᠰᠠᠶᠢᠵᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠴᠢᢉᠯᠡᠯ ᠢ᠋ᠶᠡᠷ ᠳᠠᠷᠠᠭᠠᢈᠢ ᠠᠷᠭ ᠠ ᢈᠡᠮᠵᠢᠶ ᠡ ᠶ᠋ᠢ

ᠠᠪᠴᠤ ᢈᠡᠷᠡᢉᠵᠢᢉᠦᠯᢈᠦ ᠶ᠋ᠢ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤ᠋ᠨ ᠭᠠᠵᠠᠷ /ᠨᠢ ᠂ᠤᠴᠠᠷᠠᠯ/᠆ᠲᠤ ᠳᠠᠭᠠᠭᠠᠯᠭᠠᠰᠤᠭᠠᠢ:

᠑/ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠨᠢᢉᠡᠴᠡ᠂ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭ ᠠ ᠡᢉᠦᠰᢈᠡᢉᠰᠡᠨ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠢ᠋ᠶᠠᠨ ᢈᠡᠮᠵᠢᠶᠡᠨ ᠳ᠋ᠦ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠯᠡᠨ ᠤᠶᠢᠯᠡᠴᠢᠯᠡᢉᠡᠨ ᠦ᠋

ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠮᠵᠢ ᠲᠥᠯᠦᢈᠦ᠂ «ᠡᢉᠦᠰᢈᠡᢉᠴᠢ ᠲᠥᠯᠦᢈᠦ᠂ ᠪᠣᢈᠢᠷᠳᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠴᠢ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠴᠠᠬᠤ» ᠵᠠᠷᠴᠢᠮ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠠᠭᠤᠷᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠴᠢᠯᠦᢉᠡᠲᠦ ᠦᠨ ᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠢᠯᠵᠢᢈᠦ

ᠡᠷᢈᠡ ᠵᠦᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠴᠢᠨ ᠢ᠋ ᠪᠦᠷᠢᠳᠦᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠒/ᠤᠶᠢᠯᠡᠳᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢉᠴᠢ᠂ ᠢᠮᠫᠣᠷᠲ᠋ᠯᠠᠭᠴᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠥᠷᢉᠡᠳᢈᠡᢉᠰᠡᠨ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠴᠠᠯᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠩᠭᠤᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠵᠤ᠂

ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠴᠠᠬᠤ ᠪᠦᠲᠦᢉᠡᢉᠳᠡᢈᠦᠨ ᠦ᠋ ᠵᠢᠭᠰᠠᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠰᠢᠨ᠋ᠡᠴᠢᠯᠡᢈᠦ;

᠓/ᠬᠤᠪᠠᠨᠴᠢᠷ᠂ ᠰᠢᠯ ᠰᠠᠪᠠ᠂ ᠯᠠᠵᠠ ᠵᠡᠷᢉᠡ ᠳᠠᢈᠢᠪᠣᠷᠢ ᠨᠥᢉᠡᠴᠡ ᠳ᠋ᠦ ᠪᠠᠷᠢᠴᠠᠭᠠᠲᠤ ᠪᠣᠴᠠᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ᠋ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠰᠤᠳᠤᠯᠤᠨ

ᠨᠡᠪᠲᠡᠷᠡᢉᠦᠯᠵᠦ᠂ ᠪᠣᠴᠠᠭᠠᠨ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢᠷᢉᠡᠨ᠂ ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠨᠢᢉᠡᠴᠡ ᠳ᠋ᠦ ᠤᠷᠮᠠᠰᠢᠭᠤᠯᠤᠯ ᠣᠯᠭᠤᠬᠤ ᠮᠧᠬᠠᠨ᠋ᠢᠰᠮ ᠢ᠋ ᠪᠦᠷᠢᠳᠦᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠔/ᠠᠶᠢᠯ ᠡᠷᠦᢈᠡ᠂ ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠨᠢᢉᠡᠴᠡ᠂ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠤᠯᠭ ᠠ ᠳ᠋ᠤ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠡᢈᠢ ᠡᢉᠦᠰᠪᠣᠷᠢ ᠳᠡᢉᠡᠷ ᠡ ᠨᠢ ᠠᠩᢉᠢᠯᠠᠨ ᠢᠯᠭᠠᠬᠤ

ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠨᠡᠪᠲᠡᠷᠡᢉᠦᠯᠵᠦ᠂ ᠠᠩᢉᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠲᠤᠰᠬᠠᠶᠢᠯᠠᠨ ᠴᠤᠭᠯᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᠲᠡᢉᠡᢉᠡᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢈᠦ ᠳᠡᠳ᠋ ᠪᠦᠲᠦᠴᠡ ᠶ᠋ᠢ ᢈᠦᢉᠵᠢᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠕/ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠡᢉᠦᠰᢈᠡᢉᠴᠢ ᠨᠢ ᠤᠶᠢᠯᠡᠴᠢᠯᠡᢉᠡᠨ ᠦ᠋ ᠴᠢᠨ᠋ᠠᠷ᠂ ᢈᠦᠷᠲᠡᢉᠡᠮᠵᠢ᠂ ᠦᠷ ᠡ ᠠᠰᠢᠭ ᠢ᠋ ᠬᠠᠷᠠᠭᠠᠯᠵᠠᠨ ᠲᠡᢉᠡᢉᠡᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢉᠴᠢ ᠶ᠋ᠢ

ᠥᠷᠢᠰᠦᠯᠳᠦᢉᠡᠨ ᠦ᠋ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠳᠡᢉᠡᠷ ᠡ ᠰᠣᠩᠭᠤᠬᠤ ᠡᠷᢈᠡ ᠵᠦᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠴᠢᠨ ᠢ᠋ ᠪᠦᠷᠢᠳᠦᢉᠦᠯᠵᠦ᠂ ᠬᠤᠪᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᢈᠡᠪᠰᠢᠯ ᠦ᠋ᠨ ᠣᠷᠤᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠨᠡᠮᠡᢉᠳᠡᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠖/ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠠᠩᢉᠢᠯᠠᠬᠤ᠂ ᠳᠠᢈᠢᠨ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠪᠣᠷᠳᠤᠭ ᠠ᠂ ᠡᠷᠴᠢᠮ ᢈᠦᠴᠦ᠂ ᠳᠤᠯᠠᠭᠠᠨ ᠤᠶᠢᠯᠡᠳᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢈᠦ

ᠤᠶᠢᠯᠡ ᠠᠵᠢᠯᠯᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠳᠡᠮᠵᠢᢈᠦ᠂ ᠲᠣᠨ᠋ᠤᠭ ᠲᠥᢈᠦᢉᠡᠷᠦᠮᠵᠢ ᠶ᠋ᠢ ᠲᠠᠲᠠᠪᠣᠷᠢ᠂ ᠭᠠᠶᠢᠯᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᢈᠦᠩᢉᠡᠯᠡᠯᠲᠡ᠂ ᠰᠠᠩᢈᠦᠦ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠤᠷᠮᠠᠰᠢᠭᠤᠯᠤᠯ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᠳᠡᠮᠵᠢᢈᠦ ᠴᠣᠭᠴᠠ

ᠪᠣᠳᠤᠯᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᢈᠡᠷᠡᢉᠵᠢᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠗/ᠲᠥᠪᠯᠡᠷᠡᢉᠰᠡᠨ ᠬᠣᠭ ᠤ᠋ᠨ ᠴᠡᢉ ᠲᠦ ᠳᠠᢈᠢᠨ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠪᠣᠯᠤᠮᠵᠢᠲᠠᠢ ᠳᠠᢈᠢᠪᠣᠷᠢ ᠨᠥᢉᠡᠴᠡ ᢈᠦᠯᠢᠶᠡᠨ ᠠᠪᠣᠭᠰᠠᠨ ᠲᠣᢈᠢᠶᠠᠯᠳᠤᠯ ᠳ᠋ᠤ

ᠲᠠᠷᠢᠹ ᠢ᠋ ᠢᠯᠭᠠᠪᠣᠷᠢᠲᠠᠢ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠬᠤ᠂ ᠤᠷᠮᠠᠰᠢᠭᠤᠯᠤᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠪᠦᠷᠢᠳᠦᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠘/ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠴᠤᠭᠯᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᠲᠡᢉᠡᢉᠡᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢈᠦ᠂ ᠪᠣᠯᠠᠰᠢᠯᠠᠬᠤ ᠤᠶᠢᠯᠡ ᠠᠵᠢᠯᠯᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠲᠥᠰᠦᠪ ᠠ᠋ᠴᠡ ᠣᠯᠭᠤᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠭ ᠠ ᠲᠠᠲᠠᠭᠠᠰᠤ ᠶ᠋ᠢ

ᠦᠶ ᠡ ᠱᠠᠲᠤ ᠲᠠᠢ ᠪᠡᠷ ᠪᠠᠭᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠵᠤ᠂ ᠵᠠᠷᠤᠳᠠᠯ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠠᠭᠤᠷᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠥᠯᠦᠪᠣᠷᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠮᠧᠬᠠᠨ᠋ᠢᠰᠮ ᠢ᠋ ᠨᠡᠪᠲᠡᠷᠡᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠙/ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠤᠶᠢᠯᠡᠴᠢᠯᠡᢉᠡᠨ ᠦ᠋ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠮᠵᠢ ᠶ᠋ᠢ ᠡᠳ᠋ ᠦ᠋ᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤ᠋ᠨ ᠦᠷ ᠡ ᠠᠰᠢᠭᠲᠠᠢ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠯ ᠢ᠋ᠶᠠᠷ ᠰᠢᠨ᠋ᠡᠴᠢᠯᠡᢈᠦ᠂ ᠢᠷᢉᠡᠳ ᠦ᠋ᠨ

ᠪᠦᠯᠦᢉ᠂ ᠣᠯᠠᠨ ᠨᠡᠶᠢᠲᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠣᠷᠤᠯᠴᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠰᠠᠭᠤᠷᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠵᠢᠱᠢᢉ ᢈᠦᠲᠦᠯᠪᠣᠷᠢ ᢈᠡᠷᠡᢉᠵᠢᢉᠦᠯᢈᠦ;

᠑᠐/ᠠᠦᠲ᠋ᠣ᠋ ᠵᠠᠮ ᠳᠠᠭᠠᠭᠤᢈᠢ ᠲᠦᠷ ᠪᠠᠭᠤᠳᠠᠯᠯᠠᠬᠤ ᠴᠡᢉ᠂ ᠨᠡᠶᠢᠲᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠡᠵᠡᠮᠰᠢᠯ ᠦ᠋ᠨ ᠲᠠᠯᠠᠪᠠᠢ᠂ ᠬᠠᠮᠠᠭᠠᠯᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠪᠦᠰᠡ ᠳ᠋ᠦ ᠬᠣᠭ

ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠧᠨ᠋ᠧᠵᠮᠧᠨ᠋ᠲ ᠢ᠋ ᠰᠠᠶᠢᠵᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ᠂ ᢈᠢᠨ᠋ᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠦᠷ ᠡ ᠳ᠋ᠦᠩ ᠲᠡᠢ ᠮᠧᠬᠠᠨ᠋ᠢᠰᠮ ᠢ᠋ ᠪᠣᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠬᠤ;

᠑᠑/ᠠᠶᠤᠯᠲᠠᠢ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠣᠭᠠᠯᠠᠯᠭ ᠠ ᢈᠢᢈᠦ᠂ ᠪᠦᠷᠢᠳᢈᠡᠯ᠂ ᢈᠢᠨ᠋ᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠨᠢᢉᠡᠳᠦᢉᠰᠡᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠪᠣᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠬᠤ᠂ ᠡᠷᠦᠰᠳᠡᠯ ᠳ᠋ᠦ

ᠥᠷᠲᠦᢈᠦ ᢈᠦᠮᠦᠨ ᠠᠮᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠰᠤᠳᠤᠯᠭ ᠠ᠂ ᠰᠢᠨᠵᠢᠯᠡᢉᠡ ᢈᠢᢈᠦ᠂ ᠵᠢᠭᠰᠠᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠰᠢᠨ᠋ᠡᠴᠢᠯᠡᠵᠦ᠂ ᠠᠭᠤᠯᠠ ᠠᠭᠤᠷᠬᠠᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠡᠮᠨ᠋ᠡᠯᢉᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠠᠶᠤᠯᠲᠠᠢ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠢ᠋

ᠲᠤᠰᠬᠠᠶᠢᠯᠠᠨ ᠵᠣᢈᠢᠴᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠠᠰᠠᠭᠤᠳᠠᠯ ᠢ᠋ ᠰᠤᠳᠤᠯᠵᠤ᠂ ᠰᠢᠢᠳᠪᠣᠷᠢᠯᠡᢈᠦ;

᠑᠒/ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠮᠧᠨ᠋ᠧᠵᠮᠧᠨ᠋ᠲ ᠦ᠋ᠨ ᠲᠠᠯᠠᠭᠠᠷᢈᠢ ᠰᠠᠯᠪᠣᠷᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠶᠠᠮᠤ ᠨᠣᠭᠣᠳ᠂ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ᠂ ᠨᠡᠶᠢᠰᠯᠡᠯ᠂ ᠰᠤᠮᠤ᠂ ᠳᠡᢉᠦᠷᢉᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠢᠷᢉᠡᠳ ᠦ᠋ᠨ

ᠲᠥᠯᠦᢉᠡᠯᠡᢉᠴᠢᠳ ᠦ᠋ᠨ ᠬᠤᠷᠠᠯ᠂ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠳᠠᠷᠤᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠡᠷᢈᠡ᠂ ᠡᢉᠦᠷᢉᠡ ᠶ᠋ᠢ ᠲᠣᠳᠤᠷᠬᠠᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠵᠤ᠂ ᠣᠷᠤᠯᠴᠠᠭᠴᠢ ᠲᠠᠯ ᠠ ᠨᠤᠭᠤᠳ ᠤ᠋ᠨ ᠤᠶᠢᠯᠡ ᠠᠵᠢᠯᠯᠠᠭᠠᠨ ᠤ᠋ ᠤᠶᠠᠯᠳᠤᠭ ᠠ᠂

ᠵᠣᢈᠢᠴᠠᠭᠤᠯᠤᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠬᠠᠩᠭᠠᠬᠤ ᠨᠢᢉᠡᠳᠦᢉᠰᠡᠨ ᠤᠳᠤᠷᠢᠳᠤᠯᠭ ᠠ᠂ ᠠᠷᠭ ᠠ ᠵᠦᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠲᠣᠭᠲᠠᠯᠴᠠᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠪᠣᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠬᠤ;

᠑᠓/ᠪᠦᢈᠦ ᠱᠠᠲᠤᠨ ᠤ᠋ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠰᠤᠷᠭᠠᠯᠲᠠ ᠶ᠋ᠢᠨ ᢈᠦᠲᠦᠯᠪᠣᠷᠢ ᠳ᠋ᠦ ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠠᠯᠠᠭᠠᠷᢈᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠯ᠂ ᠳᠠᠳᠤᠯ ᠢ᠋ ᠲᠥᠯᠦᠪᠰᠢᢉᠦᠯᢈᠦ

ᠠᠭᠤᠯᠭ ᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠲᠤᠰᠬᠠᠨ ᢈᠡᠷᠡᢉᠵᠢᢉᠦᠯᢈᠦ᠃

᠒᠂ᠬᠣᠭ ᠬᠠᠶᠠᠭᠳᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠪᠣᠯᠤᠨ ᠬᠣᠯᠪᠣᠭᠳᠠᠬᠤ ᠬᠠᠤᠯᠢ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠮᠵᠢ ᠳ᠋ᠤ ᠥᢉᠡᠷᠡᠴᠢᠯᠡᠯᠲᠡ ᠣᠷᠤᠭᠤᠯᠬᠤ ᠰᠠᠨ᠋ᠠᠯ ᠢ᠋ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠤᠨ

᠒᠐᠒᠖ ᠣᠨ ᠤ᠋ ᠬᠠᠪᠣᠷ ᠤ᠋ᠨ ᠡᢉᠡᠯᠵᠢᠲᠦ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ᠋ ᠬᠤᠭᠤᠴᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠳ᠋ᠤ ᠡᠷᢉᠦᠨ ᠮᠡᠳᠡᢉᠦᠯᢈᠦ ᠶ᠋ᠢ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤ᠋ᠨ

ᠭᠠᠵᠠᠷ /ᠨᠢ ᠂ᠤᠴᠠᠷᠠᠯ/᠆ᠲᠤ ᠳᠠᠭᠠᠭᠠᠯᠭᠠᠰᠤᠭᠠᠢ᠃

᠓᠂ᠡᠨ᠋ᠡ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᢈᠡᠷᠡᢉᠵᠢᠯᠲᠡ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠶᠠᠪᠣᠴᠠ ᠶ᠋ᠢ ᠒᠐᠒᠗ ᠣᠨ ᠤ᠋ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤ᠋ᠨ ᠡᢉᠡᠯᠵᠢᠲᠦ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ᠋ ᠬᠤᠭᠤᠴᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤ ᠪᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠨ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ

ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠳ᠋ᠤ ᠲᠠᠨ᠋ᠢᠯᠴᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤ᠋ᠨ ᠭᠠᠵᠠᠷ /ᠨᠢ ᠂ᠤᠴᠠᠷᠠᠯ/᠆ᠲᠤ ᠳᠠᠭᠠᠭᠠᠯᠭᠠᠰᠤᠭᠠᠢ᠃

᠔᠂ᠡᠨ᠋ᠡ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠪᠠᠶᠡᠯᠡᠯᠲᠡ ᠳ᠋ᠦ ᢈᠢᠨ᠋ᠠᠯᠲᠠ ᠲᠠᠯᠪᠢᠵᠤ ᠠᠵᠢᠯᠯᠠᠬᠤ ᠶ᠋ᠢ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠪᠠᠶᠢᠭᠠᠯᠢ ᠣᠷᠴᠢᠨ᠂ ᢈᠦᠨ᠋ᠡᠰᠦ᠂ ᢈᠦᠳᠡᢉᠡ

ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠪᠠᠶᠢᠩᠭᠤ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠶ ᠠ /ᠪᠦ ᠂ᠪᠧᠢᠰᠧᠨ/᠆ᠳ᠋ᠤ ᠳᠠᠭᠠᠭᠠᠯᠭᠠᠰᠤᠭᠠᠢ᠃

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤ᠋ᠨ

ᠶᠡᢈᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ ᠤ᠋ᠨ ᠳᠠᠷᠤᠭ ᠠ ᠰᠠ ᠂ᠪᠢᠮᠪᠠᠴᠣᠭᠲᠤ